Skip to main content

Modi wickpid

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी

рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी
рдирд░ेрди्рдж्рд░ рджाрдоोрджрд░рджाрд╕ рдоोрджी (рдЧुрдЬрд░ाрддीркирк░ેંркж્рк░ ркжાркоોркжрк░ркжાрк╕ ркоોркжીрдЬрди्рдо: резрен рд╕िрддрдо्рдмрд░ резрепрелреж) реирежрезрек рд╕े рднाрд░рдд рдХे резрекрд╡ें рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рддрдеा рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рд╕े рд╕ांрд╕рдж рд╣ैं।[2][3] рд╡े рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдкрд░ рдЖрд╕ीрди рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдоें рдЬрди्рдоे рдк्рд░рдердо рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ैं। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╡े 7 рдЕрдХ्рддूрдмрд░ реирежрежрез рд╕े 22 рдордИ реирежрезрек рддрдХ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд░рд╣ рдЪुрдХे рд╣ैं। рдоोрджी рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी (рднाрдЬрдкा) рдПрд╡ं рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХ рд╕ंрдШ(рдЖрд░рдПрд╕рдПрд╕) рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ैं।
рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी
PM Modi Portrait(cropped).jpg

рдкрджрд╕्рде
рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдЧ्рд░рд╣рдг 
26 рдордИ 2014
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддिрдк्рд░рдгрдм рдоुрдЦрд░्рдЬी
рд░ाрдо рдиाрде рдХोрд╡िрди्рдж
рдкूрд░्рд╡ा рдзिрдХाрд░ीрдордирдоोрд╣рди рд╕िंрд╣

рдкрджрд╕्рде
рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдЧ्рд░рд╣рдг 
16 рдордИ 2014
рдкूрд░्рд╡ा рдзिрдХाрд░ीрдоुрд░рд▓ी рдордиोрд╣рд░ рдЬोрд╢ी
рдЪुрдиाрд╡-рдХ्рд╖ेрдд्рд░рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी

рдкрдж рдмрд╣ाрд▓
7 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2001 – 22 рдордИ 2014
рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓рд╕ुрди्рджрд░ рд╕िंрд╣ рднрдг्рдбाрд░ी
рдХैрд▓ाрд╢рдкрддि рдоिрд╢्рд░
рдмрд▓рд░ाрдо рдЬाрдЦрдб़
рдирд╡рд▓рдХिрд╢ोрд░ рд╢рд░्рдоा 
рдПрд╕. рд╕ी. рдЬрдоीрд░
рдХрдорд▓ा рдмेрдиीрд╡ाрд▓
рдкूрд░्рд╡ा рдзिрдХाрд░ीрдХेрд╢ूрднाрдИ рдкрдЯेрд▓
рдЙрдд्рддрд░ा рдзिрдХाрд░ीрдЖрдиंрджीрдмेрди рдкрдЯेрд▓

рдЬрди्рдо17 рд╕िрддрдо्рдмрд░ 1950 (рдЖрдпु 68)
рд╡рдб़рдирдЧрд░рдЧुрдЬрд░ाрддрднाрд░рдд
рдЬрди्рдо рдХा рдиाрдордирд░ेрди्рдж्рд░ рджाрдоोрджрд░рджाрд╕ рдоोрджी
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддाрднाрд░рддीрдп
рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी
рдЬीрд╡рди рд╕ंрдЧीрдЬрд╕ोрджाрдмेрди рдЪिрдордирд▓ाрд▓[1]
рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕рдо्рдмрдж्рдзрддाрджिрд▓्рд▓ी рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
рдзрд░्рдорд╣िрди्рджू
рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░
рдЬाрд▓рд╕्рдерд▓рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдЬाрд▓рд╕्рдерд▓
рд╡рдбрдирдЧрд░ рдХे рдПрдХ рдЧुрдЬрд░ाрддी рддेрд▓ी рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдкैрджा рд╣ुрдП, рдоोрджी рдиे рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдоें рдЪाрдп рдмेрдЪрдиे рдоें рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рдорджрдж рдХी, рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдЕрдкрдиा рдЦुрдж рдХा рд╕्рдЯाрд▓ рдЪрд▓ाрдпा। рдЖрда рд╕ाрд▓ рдХी рдЙрдо्рд░ рдоें рд╡े рдЖрд░рдПрд╕рдПрд╕ рд╕े рдЬुрдб़े, рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд░рд╣े। рд╕्рдиाрддрдХ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдЫोрдб़ рджिрдпा। рдоोрджी рдиे рджो рд╕ाрд▓ рддрдХ рднाрд░рдд рднрд░ рдоें рдпाрдд्рд░ा рдХी, рдФрд░ рдХрдИ рдзाрд░्рдоिрдХ рдХेंрдж्рд░ों рдХा рджौрд░ा рдХिрдпा। 1969 рдпा 1970 рд╡े рдЧुрдЬрд░ाрдд рд▓ौрдЯे рдФрд░ рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж рдЪрд▓े рдЧрдП। 1971 рдоें рд╡рд╣ рдЖрд░рдПрд╕рдПрд╕ рдХे рд▓िрдП рдкूрд░्рдгрдХाрд▓िрдХ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддा рдмрди рдЧрдП। 1975 рдоें рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХी рд╕्рдеिрддि рдХे рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ें рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рдЫिрдкрдиा рдкрдб़ा। 1985 рдоें рд╡े рдмीрдЬेрдкी рд╕े рдЬुрдб़े рдФрд░ 2001 рддрдХ рдкाрд░्рдЯी рдкрджाрдиुрдХ्рд░рдо рдХे рднीрддрд░ рдХрдИ рдкрджों рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХिрдпा, рдЬрд╣ाँ рд╕े рд╡े рдзीрд░े рдзीрд░े рднाрдЬрдкा рдоें рд╕рдЪिрд╡ рдХे рдкрдж рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪे।  
рдЧुрдЬрд░ाрдд рднूрдХंрдк реирежрежрез, (рднुрдЬ рдоें рднूрдХंрдк) рдХे рдмाрдж рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХेрд╢ुрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХे рдЕрд╕рдлрд▓ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдЦ़рд░ाрдм рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЫрд╡ि рдХे рдХाрд░рдг рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХो 2001 рдоें рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдоोрджी рдЬрд▓्рдж рд╣ी рд╡िрдзाрдпी рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиे рдЧрдП। 2002 рдХे рдЧुрдЬрд░ाрдд рджंрдЧों рдоें рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдХрдаोрд░ рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै, рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЙрдирдХे рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рднी рд╣ुрдИ।[4] рд╣ाрд▓ांрдХि рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдпुрдХ्рдд рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬांрдЪ рджрд▓ (рдПрд╕рдЖрдИрдЯी) рдХो рдЕрднिрдпोрдЬрди рдкрдХ्рд╖ рдХी рдХाрд░्рдпрд╡ाрд╣ी рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рд╕рдмूрдд рдирд╣ीं рдоिрд▓ा। [5]рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдЙрдирдХी рдиीрддिрдпों рдХो рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╢्рд░ेрдп рджिрдпा рдЧрдпा।[6]
рдЙрдирдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рдкाрд░्рдЯी рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे 2014 рдХा рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़ा рдФрд░ 282 рд╕ीрдЯें рдЬीрддрдХрд░ рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╕рдлрд▓рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी।[7] рдПрдХ рд╕ांрд╕рдж рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдирдЧрд░ी рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдПрд╡ं рдЕрдкрдиे рдЧृрд╣рд░ाрдЬ्рдп рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рд╡рдбोрджрд░ा рд╕ंрд╕рджीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╕े рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़ा рдФрд░ рджोрдиों рдЬрдЧрд╣ рд╕े рдЬीрдд рджрд░्рдЬ़ рдХी।[8][9] рдЙрдирдХे рд░ाрдЬ рдоें рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╡िрджेрд╢ी рдиिрд╡ेрд╢ рдПрд╡ं рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдкрд░ рдЦрд░्рдЪ рддेрдЬ़ी рд╕े рдмрдв़ा।[рдХृрдкрдпा рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЬोрдб़ें] рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдлрд╕рд░рд╢ाрд╣ी рдоें рдХрдИ рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдпे рддрдеा рдпोрдЬрдиा рдЖрдпोрдЧ рдХो рд╣рдЯाрдХрд░ рдиीрддि рдЖрдпोрдЧ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा।
рдЗрд╕рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╡े рдЧुрдЬрд░ाрдд рд░ाрдЬ्рдп рдХे 14рд╡ें рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рд░рд╣े। рдЙрди्рд╣ें рдЙрдирдХे рдХाрдо рдХे рдХाрд░рдг рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХी рдЬрдирддा рдиे рд▓рдЧाрддाрд░ 4 рдмाрд░ (2001 рд╕े 2014 рддрдХ) рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдЪुрдиा। рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд░ाрдЬрдиीрддि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдбिрдЧ्рд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рд╡िрдХाрд╕ рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдоें рджेрд╢ рдХे рд╕рдмрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдиेрддाрдУं рдоें рд╕े рд╣ैं।।[10] рдоाрдЗрдХ्рд░ो-рдм्рд▓ॉрдЧिंрдЧ рд╕ाрдЗрдЯ рдЯ्рд╡िрдЯрд░ рдкрд░ рднी рд╡े рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рдлॉрд▓ोрдЕрд░ (4.5рдХрд░ोрдб़+, рдЬрдирд╡рд░ी 2019) рд╡ाрд▓े рднाрд░рддीрдп рдиेрддा рд╣ैं। рдЙрди्рд╣ें 'рдирдоो' рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। [11] рдЯाрдЗрдо рдкрдд्рд░िрдХा рдиे рдоोрджी рдХो рдкрд░्рд╕рди рдСрдл़ рдж рдИрдпрд░ 2013 рдХे 42 рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХी рд╕ूрдЪी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рд╣ै।[12]
рдЕрдЯрд▓ рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी рдХी рддрд░рд╣ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдПрдХ рд░ाрдЬрдиेрддा рдФрд░ рдХрд╡ि рд╣ैं। рд╡े рдЧुрдЬрд░ाрддी рднाрд╖ा рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╣िрди्рджी рдоें рднी рджेрд╢рдк्рд░ेрдо рд╕े рдУрддрдк्рд░ोрдд рдХрд╡िрддाрдПँ рд▓िрдЦрддे рд╣ैं।[13][14]

рдиिрдЬी рдЬीрд╡рди

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХा рдЬрди्рдо рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдмॉрдо्рдмे рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдорд╣ेрд╕ाрдиा рдЬिрд▓ाрд╕्рдеिрдд рд╡рдбрдирдЧрд░ рдЧ्рд░ाрдо рдоें рд╣ीрд░ाрдмेрди рдоोрджी рдФрд░ рджाрдоोрджрд░рджाрд╕ рдоूрд▓рдЪрди्рдж рдоोрджी рдХे рдПрдХ рдордз्рдпрдо-рд╡рд░्рдЧीрдп рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें резрен рд╕िрддрдо्рдмрд░ резрепрелреж рдХो рд╣ुрдЖ рдеा।[15] рд╡рд╣ рдкैрджा рд╣ुрдП рдЫрд╣ рдмрдЪ्рдЪों рдоें рддीрд╕рд░े рдеे। рдоोрджी рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░ 'рдоोрдз-рдШांрдЪी-рддेрд▓ी' рд╕рдоुрджाрдп рд╕े рдеा,[16][17] рдЬिрд╕े рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрди्рдп рдкिрдЫрдб़ा рд╡рд░्рдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।[18] рд╡рд╣ рдкूрд░्рдгрдд: рд╢ाрдХाрд╣ाрд░ी рд╣ैं।[19] рднाрд░рдд рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдмीрдЪ рдж्рд╡िрддीрдп рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдкрдиे рддрд░ुрдгрдХाрд▓ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡ेрдЪ्рдЫा рд╕े рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рдиों рдкрд░ рд╕рдл़рд░ рдХрд░ рд░рд╣े рд╕ैрдиिрдХों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХी।[20]рдпुрд╡ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╡рд╣ рдЫाрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдкрд░िрд╖рджрдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП | рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рд╡िрд░ोрдзी рдирд╡ рдиिрд░्рдоाрдг рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓िрдпा। рдПрдХ рдкूрд░्рдгрдХाрд▓िрдХ рдЖрдпोрдЬрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЙрди्рд╣ें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдордиोрдиीрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।[21] рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЕрдкрдиे рднाрдИ рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЪाрдп рдХी рджुрдХाрди рдЪрд▓ा рдЪुрдХे рдоोрджी рдиे рдЕрдкрдиी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡рдб़рдирдЧрд░ рдоें рдкूрд░ी рдХी।[15] рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрд░рдПрд╕рдПрд╕ рдХे рдк्рд░рдЪाрд░рдХ рд░рд╣рддे рд╣ुрдП 1980 рдоें рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕े рд░ाрдЬрдиीрддि рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рд╕्рдиाрддрдХोрдд्рддрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджी рдФрд░ рдПрдо॰рдПрд╕рд╕ी॰ рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी।[22]
рдЕрдкрдиे рдоाрддा-рдкिрддा рдХी рдХुрд▓ рдЫ: рд╕рди्рддाрдиों рдоें рддीрд╕рд░े рдкुрдд्рд░ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдиे рдмрдЪрдкрди рдоें рд░ेрд▓рд╡े рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд░ рдЪाрдп рдмेрдЪрдиे рдоें рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХा рднी рд╣ाрде рдмँрдЯाрдпा।[23][24] рдмрдб़рдирдЧрд░ рдХे рд╣ी рдПрдХ рд╕्рдХूрд▓ рдоाрд╕्рдЯрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рд╣ाрд▓ाँрдХि рдПрдХ рдФрд╕рдд рджрд░्рдЬ़े рдХा рдЫाрдд्рд░ рдеा, рд▓ेрдХिрди рд╡ाрдж-рд╡िрд╡ाрдж рдФрд░ рдиाрдЯрдХ рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдУं рдоें рдЙрд╕рдХी рдмेрд╣рдж рд░ुрдЪि рдеी।[23] рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрд╕рдХी рд░ुрдЪि рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдирдпी-рдирдпी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдПँ рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХрд░рдиे рдХी рднी рдеी।[25]
13 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдХी рд╕рдЧाрдИ рдЬрд╕ोрджा рдмेрди рдЪрдордирд▓ाрд▓ рдХे рд╕ाрде рдХрд░ рджी рдЧрдпी рдФрд░ рдЬрдм рдЙрдирдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рд╣ुрдЖ,[26] рддрдм рд╡рд╣ рдоाрдд्рд░ 17 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдеे। рдлाрдЗрдиेंрд╢िрдпрд▓ рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рдХी рдПрдХ рдЦрдмрд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдкрддि-рдкрдд्рдиी рдиे рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ рд╕ाрде рд░рд╣рдХрд░ рдмिрддाрдпे।[27] рдкрд░рди्рддु рдХुрдЫ рд╕рдордп рдмाрдж рд╡े рджोрдиों рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд▓िрдпे рдЕрдЬрдирдмी рд╣ो рдЧрдпे рдХ्рдпोंрдХि рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдЙрдирд╕े рдХुрдЫ рдРрд╕ी рд╣ी рдЗрдЪ्рдЫा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХी рдеी।[23] рдЬрдмрдХि рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдЬीрд╡рдиी-рд▓ेрдЦрдХ рдРрд╕ा рдирд╣ीं рдоाрдирддे। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै:[28]
"рдЙрди рджोрдиों рдХी рд╢ाрджी рдЬрд░ूрд░ рд╣ुрдИ рдкрд░рди्рддु рд╡े рджोрдиों рдПрдХ рд╕ाрде рдХрднी рдирд╣ीं рд░рд╣े। рд╢ाрджी рдХे рдХुрдЫ рдмрд░рд╕ों рдмाрдж рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдШрд░ рдд्рдпाрдЧ рджिрдпा рдФрд░ рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЙрдирдХा рд╡ैрд╡ाрд╣िрдХ рдЬीрд╡рди рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдоाрдк्рдд-рд╕ा рд╣ी рд╣ो рдЧрдпा।"
рдкिрдЫрд▓े рдЪाрд░ рд╡िрдзाрди рд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдЕрдкрдиी рд╡ैрд╡ाрд╣िрдХ рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рдЦाрдоोрд╢ рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЕрд╡िрд╡ाрд╣िрдд рд░рд╣рдиे рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХोрдИ рдкाрдк рдирд╣ीं рдХिрдпा। рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдПрдХ рд╢ाрджीрд╢ुрджा рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдЕрд╡िрд╡ाрд╣िрдд рд╡्рдпрдХ्рддि рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЬोрд░рджाрд░ рддрд░ीрдХे рд╕े рд▓рдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрд╕े рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी, рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╡ рдмाрд▓рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдХोрдИ рдЪिрди्рддा рдирд╣ीं рд░рд╣рддी।[29] рд╣ाрд▓ांрдХि рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рд╢рдкрде рдкрдд्рд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рдЬрд╕ोрджाрдмेрди рдХो рдЕрдкрдиी рдкрдд्рдиी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рд╣ै।[30]
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
рджाрдоोрджрд░рджाрд╕ рдоोрджी
 
рд╣ीрд░ाрдмेрди
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
рд╕ोрдоाрднाрдИ рдоोрджी
 
 
 
рдЕрдоृрдд рдоोрджी
 
 
 
рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी
 
рдпрд╕ोрджाрдмेрди
 
 
 
рдк्рд░рд╣्рд▓ाрдж рдоोрджी
 
 
 
рдкंрдХрдЬ рдоोрджी
 
 
рд╡ाрд╕ंрддी
 

рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдЬрдм рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдЫाрдд्рд░ рдеे рддрднी рд╕े рд╡े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХ рд╕ंрдШ рдХी рд╢ाрдЦा рдоें рдиिрдпрдоिрдд рдЬाрдиे рд▓рдЧे рдеे। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╕ंрдШ рдХे рдПрдХ рдиिрд╖्рдаाрд╡ाрди рдк्рд░рдЪाрд░рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ[22][31] рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдЬीрд╡рди рд╕े рд╣ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рджिрдЦрд▓ाрдпी рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдХा рдЬрдиाрдзाрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдпी। рдЧुрдЬрд░ाрдд рдоें рд╢ंрдХрд░рд╕िंрд╣ рд╡ाрдШेрд▓ा рдХा рдЬрдиाрдзाрд░ рдордЬрдмूрдд рдмрдиाрдиे рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХी рд╣ी рд░рдгрдиीрддि рдеी।
рдЕрдк्рд░ैрд▓ резрепрепреж рдоें рдЬрдм рдХेрди्рдж्рд░ рдоें рдоिрд▓ी рдЬुрд▓ी рд╕рд░рдХाрд░ों рдХा рджौрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ, рдоोрджी рдХी рдоेрд╣рдирдд рд░ंрдЧ рд▓ाрдпी, рдЬрдм рдЧुрдЬрд░ाрдд рдоें резрепрепрел рдХे рд╡िрдзाрди рд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे рдЕрдкрдиे рдмрд▓рдмूрддे рджो рддिрд╣ाрдИ рдмрд╣ुрдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдмрдиा рд▓ी। рдЗрд╕ी рджौрд░ाрди рджो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдШрдЯрдиाрдпें рдФрд░ рдЗрд╕ рджेрд╢ рдоें рдШрдЯीं। рдкрд╣рд▓ी рдШрдЯрдиा рдеी рд╕ोрдордиाрде рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЕрдпोрдз्рдпा рддрдХ рдХी рд░рдердпाрдд्рд░ा рдЬिрд╕рдоें рдЖрдбрд╡ाрдгीрдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕ाрд░рдеी рдХी рдоूрдоिрдХा рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕рд╣рдпोрдЧ рд░рд╣ा। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХрди्рдпाрдХुрдоाрд░ी рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕ुрджूрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╕्рдеिрдд рдХाрд╢्рдоीрд░рддрдХ рдХी рдоुрд░рд▓ी рдордиोрд╣рд░ рдЬोрд╢ी рдХी рджूрд╕рд░ी рд░рде рдпाрдд्рд░ा рднी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХी рд╣ी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рд╣ुрдИ। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╢ंрдХрд░рд╕िंрд╣ рд╡ाрдШेрд▓ाрдиे рдкाрд░्рдЯी рд╕े рдд्рдпाрдЧрдкрдд्рд░ рджे рджिрдпा, рдЬिрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдХेрд╢ुрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХो рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХा рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдмрдиा рджिрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рджिрд▓्рд▓ी рдмुрд▓ा рдХрд░ рднाрдЬрдкा рдоें рд╕ंрдЧрдарди рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдорди्рдд्рд░ी рдХा рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕ौंрдкा рдЧрдпा।
резрепрепрел рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорди्рдд्рд░ी рдХे рдиाрддे рдЙрди्рд╣ें рдкाँрдЪ рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдкाрд░्рдЯी рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдХाрдо рджिрдпा рдЧрдпा, рдЬिрд╕े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрдЦूрдмी рдиिрднाрдпा। резрепрепрео рдоें рдЙрди्рд╣ें рдкрджोрди्рдирдд рдХрд░рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣ाрдорди्рдд्рд░ी (рд╕ंрдЧрдарди) рдХा рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдкрдж рдкрд░ рд╡рд╣ рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ реирежрежрез рддрдХ рдХाрдо рдХрд░рддे рд░рд╣े। рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ реирежрежрез рдоें рдХेрд╢ुрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХो рд╣рдЯाрдХрд░ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХी рдХрдоाрди рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рд╕ौंрдк рджी।

рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें

2012 рдоें рдЬाрдордирдЧрд░ рдХी рдПрдХ рдЪुрдиाрд╡ी рд╕рднा рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХा рдЪिрдд्рд░
2001 рдоें рдХेрд╢ुрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी) рдХी рд╕ेрд╣рдд рдмिрдЧрдб़рдиे рд▓рдЧी рдеी рдФрд░ рднाрдЬрдкा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдХрдИ рд╕ीрдЯ рд╣ाрд░ рд░рд╣ी рдеी।[32] рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднाрдЬрдкा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдоोрджी рдХो рдирдП рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд░рдЦрддे рд╣ैं। рд╣ाрд▓ांрдХि рднाрдЬрдкा рдХे рдиेрддा рд▓ाрд▓рдХृрд╖्рдг рдЖрдбрд╡ाрдгी, рдоोрджी рдХे рд╕рд░рдХाрд░ рдЪрд▓ाрдиे рдХे рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдХрдоी рдХे рдХाрд░рдг рдЪिंрддिрдд рдеे। рдоोрджी рдиे рдкрдЯेрд▓ рдХे рдЙрдк рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдирдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдаुрдХрд░ा рджिрдпा рдФрд░ рдЖрдбрд╡ाрдгी рд╡ рдЕрдЯрд▓ рдмिрд╣ाрд░ी рд╡ाрдЬрдкेрдпी рд╕े рдмोрд▓े рдХि рдпрджि рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджेрдиी рд╣ै рддो рдкूрд░ी рджें рдЕрди्рдпрдеा рди рджें। 3 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2001 рдХो рдпрд╣ рдХेрд╢ुрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХे рдЬрдЧрд╣ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдмрдиे। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдЙрди рдкрд░ рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2002 рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЪुрдиाрд╡ рдХी рдкूрд░ी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рднी рдеी।[33]

2001-02

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХा рдЕрдкрдиा рдкрд╣рд▓ा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ 7 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2001 рд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдоोрджी рдиे рд░ाрдЬрдХोрдЯ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़ा। рдЬिрд╕рдоें рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдЖрд╢्рд╡िрди рдоेрд╣рддा рдХो 14,728 рдорддों рд╕े рд╣рд░ाрдпा।
рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдЕрдкрдиी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЬीрд╡рди рд╢ैрд▓ी рдХे рд▓िрдпे рд╕рдоूрдЪे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╣рд▓рдХों рдоें рдЬाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕्рдЯाрдл рдоें рдХेрд╡рд▓ рддीрди рд╣ी рд▓ोрдЧ рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдХोрдИ рднाрд░ी-рднрд░рдХрдо рдЕрдорд▓ा рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд▓ेрдХिрди рдХрд░्рдордпोрдЧी рдХी рддрд░рд╣ рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рд╡ाрд▓े рдоोрджी рдХे рд╕्рд╡рднाрд╡ рд╕े рд╕рднी рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ैं рдЗрд╕ рдиाрддे рдЙрди्рд╣ें рдЕрдкрдиे рдХाрдордХाрдЬ рдХो рдЕрдорд▓ी рдЬाрдоा рдкрд╣рдиाрдиे рдоें рдХोрдИ рджिрдХ्рдХрдд рдкेрд╢ рдирд╣ीं рдЖрддी। [34]рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧुрдЬрд░ाрдд рдоें рдХрдИ рдРрд╕े рд╣िрди्рджू рдорди्рджिрд░ों рдХो рднी рдз्рд╡рд╕्рдд рдХрд░рд╡ाрдиे рдоें рдХрднी рдХोрдИ рдХोрддाрд╣ी рдирд╣ीं рдмрд░рддी рдЬो рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрдиूрди рдХाрдпрджों рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдирд╣ीं рдмрдиे рдеे। рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣ें рд╡िрд╢्рд╡ рд╣िрди्рджू рдкрд░िрд╖рдж рдЬैрд╕े рд╕ंрдЧрдардиों рдХा рдХोрдкрднाрдЬрди рднी рдмрдирдиा рдкрдб़ा, рдкрд░рди्рддु рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕рдХी рд░рдд्рддी рднрд░ рднी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдирд╣ीं рдХी; рдЬो рдЙрди्рд╣ें рдЙрдЪिрдд рд▓рдЧा рдХрд░рддे рд░рд╣े।[35] рд╡े рдПрдХ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╡рдХ्рддा рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рд╕ुрдирдиे рдХे рд▓िрдпे рдмрд╣ुрдд рднाрд░ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╢्рд░ोрддा рдЖрдЬ рднी рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं। рдХुрд░्рддा-рдкाрдпрдЬाрдоा рд╡ рд╕рджрд░ी рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡े рдХрднी-рдХрднाрд░ рд╕ूрдЯ рднी рдкрд╣рди рд▓ेрддे рд╣ैं। рдЕрдкрдиी рдоाрддृрднाрд╖ा рдЧुрдЬрд░ाрддी рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡рд╣ рд╣िрди्рджी рдоें рд╣ी рдмोрд▓рддे рд╣ैं।[36]
рдоोрджी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें реирежрезреи рдоें рд╣ुрдП рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╡िрдзाрди рд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдмрд╣ुрдордд рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा। рднाрдЬрдкा рдХो рдЗрд╕ рдмाрд░ резрезрел рд╕ीрдЯें рдоिрд▓ीं।

рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдпोрдЬрдиाрдПँ

рд╕рд░рджाрд░ рд╕рд░ोрд╡рд░ рдмाँрдз (рд╕рди реирежрежрем рдоें)
рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рд╡िрдХाрд╕[37] рдХे рд▓िрдпे рдЬो рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдпोрдЬрдиाрдПँ рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХीं рд╡ рдЙрди्рд╣ें рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡िрдд рдХрд░ाрдпा, рдЙрдирдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡िрд╡рд░рдг рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै-
  • рдкंрдЪाрдоृрдд рдпोрдЬрдиा[38] - рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдПрдХीрдХृрдд рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдкंрдЪाрдпाрдоी рдпोрдЬрдиा,
  • рд╕ुрдЬрд▓ाрдо् рд╕ुрдлрд▓ाрдо् - рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЬрд▓рд╕्рд░ोрддों рдХा рдЙрдЪिрдд рд╡ рд╕рдоेрдХिрдд рдЙрдкрдпोрдЧ, рдЬिрд╕рд╕े рдЬрд▓ рдХी рдмрд░्рдмाрджी рдХो рд░ोрдХा рдЬा рд╕рдХे,[39]
  • рдХृрд╖ि рдорд╣ोрдд्рд╕рд╡ – рдЙрдкрдЬाрдК рднूрдоि рдХे рд▓िрдпे рд╢ोрдз рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдПँ,[39]
  • рдЪिрд░ंрдЬीрд╡ी рдпोрдЬрдиा – рдирд╡рдЬाрдд рд╢िрд╢ु рдХी рдоृрдд्рдпुрджрд░ рдоें рдХрдоी рд▓ाрдиे рд╣ेрддु,[39]
  • рдоाрддृ-рд╡рди्рджрдиा – рдЬрдЪ्рдЪा-рдмрдЪ्рдЪा рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╣ेрддु,[40]
  • рдмेрдЯी рдмрдЪाрдУ – рдн्рд░ूрдг-рд╣рдд्рдпा рд╡ рд▓िंрдЧाрдиुрдкाрдд рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд╣ेрддु,[39]
  • рдЬ्рдпोрддिрдЧ्рд░ाрдо рдпोрдЬрдиा – рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЧाँрд╡ рдоें рдмिрдЬрд▓ी рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╣ेрддु,[41][42]
  • рдХрд░्рдордпोрдЧी рдЕрднिрдпाрди – рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдоें рдЕрдкрдиे рдХрд░्рддрд╡्рдп рдХे рдк्рд░рддि рдиिрд╖्рдаा рдЬрдЧाрдиे рд╣ेрддु,[39]
  • рдХрди्рдпा рдХрд▓ाрд╡ाрдгी рдпोрдЬрдиा – рдорд╣िрд▓ा рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рд╡ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдк्рд░рддि рдЬाрдЧрд░ुрдХрддा,[39]
  • рдмाрд▓рднोрдЧ рдпोрдЬрдиा – рдиिрд░्рдзрди рдЫाрдд्рд░ों рдХो рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рджोрдкрд╣рд░ рдХा рднोрдЬрди,[43]

рдоोрджी рдХा рд╡рдирдмрди्рдзु рд╡िрдХाрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо

рдЙрдкрд░ोрдХ्рдд рд╡िрдХाрд╕ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдоोрджी рдиे рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рд╡ рд╡рдирд╡ाрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╣ेрддु рдЧुрдЬрд░ाрдд рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╡рдирдмрди्рдзु рд╡िрдХाрд╕[44] рд╣ेрддु рдПрдХ рдЕрди्рдп рджрд╕ рд╕ूрдд्рд░ी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рднी рдЪрд▓ा рд░рдЦा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╕рднी резреж рд╕ूрдд्рд░ рдиिрдо्рдирд╡рдд рд╣ैं:
рез-рдкाँрдЪ рд▓ाрдЦ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рд░ोрдЬрдЧाрд░, реи-рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा, рей-рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕, рек-рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рел-рдЖрд╡ाрд╕, рем-рд╕ाрдл рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдкेрдп рдЬрд▓, рен-рд╕िंрдЪाрдИ, рео-рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрдж्рдпुрддीрдХрд░рдг, реп-рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоौрд╕рдо рдоें рд╕рдб़рдХ рдоाрд░्рдЧ рдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рдФрд░ резреж-рд╢рд╣рд░ी рд╡िрдХाрд╕।

рд╢्рдпाрдордЬीрдХृрд╖्рдг рд╡рд░्рдоा рдХी рдЕрд╕्рдеिрдпों рдХा рднाрд░рдд рдоें рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдк्рд░рдЦрд░ рджेрд╢рднрдХ्рдд рдПрд╡ं рдЖрд░्рдпрд╕рдоाрдЬ рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╕рд╡ाрдоी рджрдпाрдиंрдж рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХे рд╢िрд╖्рдп рд╢्рдпाрдордЬी рдХृрд╖्рдг рд╡рд░्рдоा рд╡ рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рднाрдиुрдорддी рдХी рдЕрд╕्рдеिрдпों рдХो рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे релрел рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж реиреи рдЕрдЧрд╕्рдд реирежрежрей рдХो рд╕्рд╡िрд╕ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░рдХे рдЬिрдиेрд╡ा рд╕े рд╕्рд╡рджेрд╢ рд╡ाрдкрд╕ рдоँрдЧाрдпा[45] рдФрд░ рдоाрдг्рдбрд╡ी (рд╢्рдпाрдордЬी рдХे рдЬрди्рдо рд╕्рдеाрди) рдоें рдХ्рд░ाрди्рддि-рддीрд░्рде рдХे рдиाрдо рд╕े рдПрдХ рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд▓ рдмрдиाрдХрд░ рдЙрд╕рдоें рдЙрдирдХी рд╕्рдоृрддि рдХो рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा।[46] рдоोрджी рдж्рд╡ाрд░ा резрей рджिрд╕рдо्рдмрд░ реирежрезреж рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдЗрд╕ рдХ्рд░ाрди्рддि-рддीрд░्рде рдХो рджेрдЦрдиे рджूрд░-рджूрд░ рд╕े рдкрд░्рдпрдЯрдХ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдЖрддे рд╣ैं।[47] рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдкрд░्рдпрдЯрди рд╡िрднाрдЧ рдЗрд╕рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░рддा рд╣ै।[48]

рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдкрд░ рдоोрджी рдХे рд╡िрдЪाрд░

резрео рдЬुрд▓ाрдИ реирежрежрем рдХो рдоोрджी рдиे рдПрдХ рднाрд╖рдг рдоें рдЖрддंрдХрд╡ाрдж рдиिрд░ोрдзрдХ рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдЬैрд╕े рдЖрддंрдХрд╡ाрдж-рд╡िрд░ोрдзी рд╡िрдзाрди рд▓ाрдиे рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдЙрдирдХी рдЕрдиिрдЪ्рдЫा рдХो рд▓ेрдХрд░ рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдордирдоोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХी। рдоुंрдмрдИ рдХी рдЙрдкрдирдЧрд░ीрдп рд░ेрд▓ों рдоें рд╣ुрдП рдмрдо рд╡िрд╕्рдлोрдЯों рдХे рдордж्рджेрдирдЬ़рд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рд╕рдЦ्рдд рдХाрдиूрди рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд╢рдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдоाँрдЧ рдХी।[49]рдЙрдирдХे рд╢рдм्рджों рдоें -
рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдХрдИ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рдХрд╣ा рдеा рдХि рдпрджि рднाрдЬрдкा рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╕рдд्рддा рдоें рдЖрдИ, рддो рд╡рд╣ рд╕рди् реирежрежрек рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдлрдЬ़рд▓ рдЧुрд░ु рдХो рдлाँрд╕ी рджिрдП рдЬाрдиे рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░ेрдЧी। рднाрд░рдд рдХे рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдЕрдлрдЬ़рд▓ рдХो реирежрежрез рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╕рдж рдкрд░ рд╣ुрдП рд╣рдорд▓े рдХे рд▓िрдП рджोрд╖ी рдард╣рд░ाрдпा рдеा рдПрд╡ं реп рдл़рд░рд╡рд░ी реирежрезрей рдХो рддिрд╣ाрдб़ рдЬेрд▓ рдоें рдЙрд╕े рдлाँрд╕ी рдкрд░ рд▓рдЯрдХाрдпा рдЧрдпा।[50]

рд╡िрд╡ाрдж рдПрд╡ं рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдПँ

2002 рдХे рдЧुрдЬрд░ाрдд рджंрдЧे

23 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2007 рдХी рдк्рд░ेрд╕ рдХांрдл्рд░ेंрд╕ рдоें рдоीрдбिрдпा рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों рдХा рдЙрдд्рддрд░ рджेрддे рд╣ुрдП рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी
27 рдл़рд░рд╡рд░ी 2002 рдХो рдЕрдпोрдз्рдпा рд╕े рдЧुрдЬрд░ाрдд рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯ рдХрд░ рдЖ рд░рд╣े рдХाрд░рд╕ेрд╡рдХों рдХो рдЧोрдзрд░ा рд╕्рдЯेрд╢рди рдкрд░ рдЦрдб़ी рдЯ्рд░ेрди рдоें рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХी рд╣िंрд╕рдХ рднीрдб़ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдЧ рд▓рдЧा рдХрд░ рдЬिрди्рджा рдЬрд▓ा рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рд╣ाрджрд╕े рдоें 59 рдХाрд░рд╕ेрд╡рдХ рдоाрд░े рдЧрдпे рдеे।[51] рд░ोंрдЧрдЯे рдЦрдб़े рдХрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХी рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕рдоूрдЪे рдЧुрдЬрд░ाрдд рдоें рд╣िрди्рджू-рдоुрд╕्рд▓िрдо рджंрдЧे рднрдб़рдХ рдЙрдаे। рдорд░рдиे рд╡ाрд▓े 1180 рд▓ोрдЧों рдоें рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕ंрдЦ्рдпा рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХों рдХी рдеी। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рди्рдпूрдпॉрд░्рдХ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдиे рдоोрджी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХो рдЬिрдо्рдоेрд╡ाрд░ рдард╣рд░ाрдпा।[36] рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╕рд╣िрдд рдЕрдиेрдХ рд╡िрдкрдХ्рд╖ी рджрд▓ों рдиे рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдЗрд╕्рддीрдлे рдХी рдоाँрдЧ рдХी।[52][53]рдоोрджी рдиे рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХी рджрд╕рд╡ीं рд╡िрдзाрдирд╕рднा рднंрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рд╕ंрд╕्рддुрддि рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ рдХो рдЕрдкрдиा рдд्рдпाрдЧрдкрдд्рд░ рд╕ौंрдк рджिрдпा। рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдкूрд░े рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╢ाрд╕рди рд▓ाрдЧू рд╣ो рдЧрдпा।[54][55] рд░ाрдЬ्рдп рдоें рджोрдмाрд░ा рдЪुрдиाрд╡ рд╣ुрдП рдЬिрд╕рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे рдоोрджी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХी рдХुрд▓ резреореи рд╕ीрдЯों рдоें рд╕े резреирен рд╕ीрдЯों рдкрд░ рдЬीрдд рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी।
рдЕрдк्рд░ैрд▓ реирежрежреп рдоें рднाрд░рдд рдХे рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬाँрдЪ рджрд▓ рднेрдЬрдХрд░ рдпрд╣ рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣ा рдХि рдХрд╣ीं рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рджंрдЧों рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХी рд╕ाрдЬिрд╢ рддो рдирд╣ीं।[36] рдпрд╣ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬाँрдЪ рджрд▓ рджंрдЧों рдоें рдоाрд░े рдЧрдпे рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ी рд╕ांрд╕рдж рдРрд╣рд╕ाрди рдЬ़ाрдл़рд░ी рдХी рд╡िрдзрд╡ा рдЬ़ाрдХिрдпा рдЬ़ाрдл़рд░ी рдХी рд╢िрдХाрдпрдд рдкрд░ рднेрдЬा рдЧрдпा рдеा।[56] рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2010 рдоें рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рдПрд╕॰ рдЖрдИ॰ рдЯी॰ рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдкрд░ рдпрд╣ рдлैрд╕рд▓ा рд╕ुрдиाрдпा рдХि рдЗрди рджंрдЧों рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдЦिрд▓ाрдл़ рдХोрдИ рдаोрд╕ рд╕рдмूрдд рдирд╣ीं рдоिрд▓ा рд╣ै।[57]
рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдлрд░рд╡рд░ी 2011 рдоें рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдСрдл рдЗंрдбिрдпा рдиे рдпрд╣ рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдХि рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдХुрдЫ рддрде्рдп рдЬाрдирдмूрдЭ рдХрд░ рдЫिрдкाрдпे рдЧрдпे рд╣ैं[58]рдФрд░ рд╕рдмूрддों рдХे рдЕрднाрд╡ рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рдЕрдкрд░ाрдз рд╕े рдоुрдХ्рдд рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।[59][60] рдЗंрдбिрдпрди рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рдиे рднी рдпрд╣ рд▓िрдЦा рдХि рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдоोрджी рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рди рдоिрд▓рдиे рдХी рдмाрдд рднрд▓े рд╣ी рдХी рд╣ो рдХिрди्рддु рдЕрдкрд░ाрдз рд╕े рдоुрдХ्рдд рддो рдирд╣ीं рдХिрдпा।[61] рдж рд╣िрди्рджू рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдПрдХ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рди рд╕िрд░्рдл़ рдЗрддрдиी рднрдпंрдХрд░ рдд्рд░ाрд╕рджी рдкрд░ рдкाрдиी рдлेрд░ा рдЕрдкिрддु рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЙрдд्рдкрди्рди рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рджंрдЧों рдоें рдоुрд╕्рд▓िрдо рдЙрдЧ्рд░рд╡ाрджिрдпों рдХे рдоाрд░े рдЬाрдиे рдХो рднी рдЙрдЪिрдд рдард╣рд░ाрдпा।[62]рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे рдоाँрдЧ рдХी рдХि рдПрд╕॰ рдЖрдИ॰ рдЯी॰ рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХो рд▓ीрдХ рдХрд░рдХे рдЙрд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХрд░рд╡ाрдиे рдХे рдкीрдЫे рд╕рдд्рддाрд░ूрдв़ рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рдкाрд░्рдЯी рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕्рд╡ाрд░्рде рд╣ै рдЗрд╕рдХी рднी рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाँрдЪ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдпे।[63]
рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рдмिрдиा рдХोрдИ рдлैрд╕рд▓ा рджिрдпे рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж рдХे рд╣ी рдПрдХ рдордЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрдЯ рдХो рдЗрд╕рдХी рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдЬाँрдЪ рдХрд░рдХे рдЕрд╡िрд▓рдо्рдм рдЕрдкрдиा рдиिрд░्рдгрдп рджेрдиे рдХो рдХрд╣ा।[64] рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012 рдоें рдПрдХ рдЕрди्рдп рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬाँрдЪ рджрд▓ рдиे рдлिрд░ рдпे рдмाрдд рджोрд╣рд░ाрдпी рдХि рдпрд╣ рдмाрдд рддो рд╕рдЪ рд╣ै рдХि рдпे рджंрдЧे рднीрд╖рдг рдеे рдкрд░рди्рддु рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХा рдЗрди рджंрдЧों рдоें рдХोрдИ рднी рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд╣ाрде рдирд╣ीं।[65] 7 рдордИ 2012 рдХो рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдпुрдХ्рдд рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬрдЬ рд░ाрдЬू рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░рди рдиे рдпрд╣ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдкेрд╢ рдХी рдХि рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рджंрдЧों рдХे рд▓िрдпे рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдкрд░ рднाрд░рддीрдп рджрдг्рдб рд╕ंрд╣िрддाрдХी рдзाрд░ा 153 рдП (1) (рдХ) рд╡ (рдЦ), 153 рдмी (1), 166 рддрдеा 505 (2) рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдмीрдЪ рдмैрдордирд╕्рдп рдХी рднाрд╡рдиा рдлैрд▓ाрдиे рдХे рдЕрдкрд░ाрдз рдоें рджрдг्рдбिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।[66]рд╣ाрд▓ांрдХि рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░рди рдХी рдЗрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЬाँрдЪ рджрд▓ (рдПрд╕режрдЖрдИрежрдЯीреж) рдиे рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕े рджुрд░्рднाрд╡рдиा рд╡ рдкूрд░्рд╡ाрдЧ्рд░рд╣ рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рдПрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ़ рдмрддाрдпा।[67]
26 рдЬुрд▓ाрдИ 2012 рдХो рдирдИ рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдо्рдкाрджрдХ рд╢ाрд╣िрдж рд╕िрдж्рджीрдХी рдХो рджिрдпे рдЧрдпे рдПрдХ рдЗрдг्рдЯрд░рд╡्рдпू рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рд╕ाрдл рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा - "2004 рдоें рдоैं рдкрд╣рд▓े рднी рдХрд╣ рдЪुрдХा рд╣ूँ, 2002 рдХे рд╕ाрдо्рдк्рд░рджाрдпिрдХ рджंрдЧों рдХे рд▓िрдпे рдоैं рдХ्рдпों рдоाрдл़ी рдоाँрдЧूँ? рдпрджि рдоेрд░ी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдРрд╕ा рдХिрдпा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХे рд▓िрдпे рдоुрдЭे рд╕рд░े рдЖрдо рдлाँрд╕ी рджे рджेрдиी рдЪाрд╣िрдпे।" рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдиे рдЧुрд░ुрд╡ाрд░ рдХो рдирдИ рджुрдиिрдпा рд╕े рдлिрд░ рдХрд╣ा- “рдЕрдЧрд░ рдоोрджी рдиे рдЕрдкрд░ाрдз рдХिрдпा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдлाँрд╕ी рдкрд░ рд▓рдЯрдХा рджो। рд▓ेрдХिрди рдпрджि рдоुрдЭे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдордЬрдмूрд░ी рдХे рдЪрд▓рддे рдЕрдкрд░ाрдзी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдЗрд╕рдХा рдоेрд░े рдкाрд╕ рдХोрдИ рдЬрд╡ाрдм рдирд╣ीं рд╣ै।"
рдпрд╣ рдХोрдИ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬрдм рдоोрджी рдиे рдЕрдкрдиे рдмрдЪाрд╡ рдоें рдРрд╕ा рдХрд╣ा рд╣ो। рд╡े рдЗрд╕рдХे рдкрд╣рд▓े рднी рдпे рддрд░्рдХ рджेрддे рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдЧुрдЬрд░ाрдд рдоें рдФрд░ рдХрдм рддрдХ рдЧुрдЬрд░े рдЬ़рдоाрдиे рдХो рд▓िрдпे рдмैрдаे рд░рд╣ोрдЧे? рдпрд╣ рдХ्рдпों рдирд╣ीं рджेрдЦрддे рдХि рдкिрдЫрд▓े рдПрдХ рджрд╢рдХ рдоें рдЧुрдЬрд░ाрдд рдиे рдХिрддрдиी рддрд░рдХ्рдХी рдХी? рдЗрд╕рд╕े рдоुрд╕्рд▓िрдо рд╕рдоुрджाрдп рдХो рднी рддो рдлाрдпрджा рдкрд╣ुँрдЪा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдЬрдм рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдХ़ाрдиूрди рдорди्рдд्рд░ी рд╕рд▓рдоाрди рдЦुрд░्рд╢ीрдж рд╕े рдЗрд╕ рдмाрд╡рдд рдкूрдЫा рдЧрдпा рддो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджो рдЯूрдХ рдЬрд╡ाрдм рджिрдпा - "рдкिрдЫрд▓े рдмाрд░рд╣ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдпрджि рдПрдХ рдмाрд░ рднी рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдХे рдЦिрд▓ाрдл़ рдПрдл॰ рдЖрдИ॰ рдЖрд░॰ рджрд░्рдЬ़ рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рддो рдЖрдк рдЙрди्рд╣ें рдХैрд╕े рдЕрдкрд░ाрдзी рдард╣рд░ा рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдЙрди्рд╣ें рдХौрди рдлाँрд╕ी рджेрдиे рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै?"[68]
рдмाрдмрд░ी рдорд╕्рдЬिрдж рдХे рд▓िрдпे рдкिрдЫрд▓े 45 рд╕ाрд▓ों рд╕े рдХाрдиूрдиी рд▓рдб़ाрдИ рд▓рдб़ рд░рд╣े 92 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдоोрд╣рдо्рдордж рд╣ाрд╢िрдо рдЕंрд╕ाрд░ी рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рднाрдЬрдкा рдоें рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХे рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдк्рд░ाрди्рдд рдЧुрдЬрд░ाрдд рдоें рд╕рднी рдоुрд╕рд▓рдоाрди рдЦुрд╢рд╣ाрд▓ рдФрд░ рд╕рдоृрдж्рдз рд╣ैं। рдЬрдмрдХि рдЗрд╕рдХे рдЙрд▓рдЯ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╣рдоेрд╢ा рдоुрд╕्рд▓िрдоों рдоें рдоोрджी рдХा рднрдп рдкैрджा рдХрд░рддी рд░рд╣рддी рд╣ै।[69]
рд╕िрддंрдмрд░ 2014 рдХी рднाрд░рдд рдпाрдд्рд░ा рдХे рджौрд░ाрди рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЯोрдиी рдПрдмॉрдЯ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХो 2002 рдХे рджंрдЧों рдХे рд▓िрдП рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдХे рддौрд░ рдкрд░ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдирд╣ीं рдард╣рд░ाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЙрд╕ рд╕рдордп рдоाрдд्рд░ рдПрдХ 'рдкीрдаाрд╕ीрди рдЕрдзिрдХाрд░ी' рдеे рдЬो 'рдЕрдирдЧिрдирдд рдЬाँрдЪों' рдоें рдкाрдХ рд╕ाрдл рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं।[70]

реирежрезрек рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡

рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХे рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░

рдЧोрдЖ рдоें рднाрдЬрдкा рдХाрд░्рдпрд╕рдоिрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो 2014 рдХे рд▓ोрдХ рд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдЕрднिрдпाрди рдХी рдХрдоाрди рд╕ौंрдкी рдЧрдпी рдеी।[71] резрей рд╕िрддрдо्рдмрд░ реирежрезрей рдХो рд╣ुрдИ рд╕ंрд╕рджीрдп рдмोрд░्рдб рдХी рдмैрдардХ рдоें рдЖрдЧाрдоी рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ों рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдШोрд╖िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╢ीрд░्рд╖рд╕्рде рдиेрддा рд▓ाрд▓рдХृрд╖्рдг рдЖрдбрд╡ाрдгी рдоौрдЬूрдж рдирд╣ीं рд░рд╣े рдФрд░ рдкाрд░्рдЯी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд░ाрдЬрдиाрде рд╕िंрд╣ рдиे рдЗрд╕рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी।[72][73] рдоोрджी рдиे рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдШोрд╖िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЪुрдиाрд╡ рдЕрднिрдпाрди рдХी рдХрдоाрди рд░ाрдЬрдиाрде рд╕िंрд╣ рдХो рд╕ौंрдк рджी। рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ рдмрдиाрдпे рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдоोрджी рдХी рдкрд╣рд▓ी рд░ैрд▓ी рд╣рд░िрдпाрдгा рдк्рд░ाрди्рдд рдХे рд░िрд╡ाрдб़ी рд╢рд╣рд░ рдоें рд╣ुрдИ।[74]
рдПрдХ рд╕ांрд╕рдж рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджेрд╢ рдХी рджो рд▓ोрдХрд╕рднा рд╕ीрдЯों рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рддрдеा рд╡рдбोрджрд░ा рд╕े рдЪुрдиाрд╡ рд▓рдб़ा рдФрд░ рджोрдиों рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рд╕े рднाрд░ी рдорддों рд╕े рд╡िрдЬрдпी рд╣ुрдП।[8][9][75]

рд▓ोрдХ рд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ реирежрезрек рдоें рдоोрджी рдХी рд╕्рдеिрддि

рди्рдпूрдЬ़ рдПрдЬेंрд╕ीрдЬ рд╡ рдкрдд्рд░िрдХाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдпे рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдгों рдиे рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рдк्рд░рдзाрди рдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХे рд▓िрдпे рдЬрдирддा рдХी рдкрд╣рд▓ी рдкрд╕рди्рдж рдмрддाрдпा рдеा।[76][77][78] рдПрд╕ी рд╡ोрдЯрд░ рдкोрд▓ рд╕рд░्рд╡े рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рдкीрдПрдо рдкрдж рдХा рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ी рдШोрд╖िрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдПрдирдбीрдП рдХे рд╡ोрдЯ рдк्рд░рддिрд╢рдд рдоें рдкाँрдЪ рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХे рдЗрдЬाрдл़े рдХे рд╕ाрде резренреп рд╕े реиреиреж рд╕ीрдЯें рдоिрд▓рдиे рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рд╡्рдпрдХ्рдд рдХी рдЧрдпी।[78]рд╕िрддрдо्рдмрд░ реирежрезрей рдоें рдиीрд▓рд╕рди рд╣ोрд▓्рдбिंрдЧ рдФрд░ рдЗрдХोрдиॉрдоिрдХ рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдиे рдЬो рдкрд░िрдгाрдо рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпे рдеे рдЙрдирдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╢ीрд░्рд╖рд╕्рде резрежреж рднाрд░рддीрдп рдХाрд░्рдкोрд░ेрдЯ्рд╕ рдоें рд╕े ренрек рдХाрд░рдкोрд░ेрдЯ्рд╕ рдиे рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рддрдеा рен рдиे рд░ाрд╣ुрд▓ рдЧाрди्рдзी рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдмрддрд▓ाрдпा рдеा।[79][80]рдиोрдмрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╡िрдЬेрддा рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЕрдорд░्рдд्рдп рд╕ेрди рдоोрджी рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдк्рд░рдзाрди рдорди्рдд्рд░ी рдирд╣ीं рдоाрдирддे рдРрд╕ा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू рдоें рдХрд╣ा рдеा। рдЙрдирдХे рд╡िрдЪाрд░ рд╕े рдоुрд╕्рд▓िрдоों рдоें рдЙрдирдХी рд╕्рд╡ीрдХाрд░्рдпрддा рд╕ंрджिрдЧ्рдз рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬрдмрдХि рдЬрдЧрджीрд╢ рднрдЧрд╡рддी рдФрд░ рдЕрд░рд╡िрди्рдж рдкाрдирдЧрдв़िрдпा рдХो рдоोрджी рдХा рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдмेрд╣рддрд░ рд▓рдЧрддा рд╣ै।[81] рдпोрдЧ рдЧुрд░ु рд╕्рд╡ाрдоी рд░ाрдорджेрд╡ рд╡ рдоुрд░ाрд░ी рдмाрдкू рдЬैрд╕े рдХрдеाрд╡ाрдЪрдХ рдиे рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा।[82]
рдкाрд░्рдЯी рдХी рдУрд░ рд╕े рдкीрдПрдо рдк्рд░рдд्рдпाрд╢ी рдШोрд╖िрдд рдХिрдпे рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдкूрд░े рднाрд░рдд рдХा рдн्рд░рдордг рдХिрдпा। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рддीрди рд▓ाрдЦ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХрд░ рдкूрд░े рджेрд╢ рдоें рекрейрен рдмрдб़ी рдЪुрдиाрд╡ी рд░ैрд▓िрдпाँ, рей-рдбी рд╕рднाрдПँ рд╡ рдЪाрдп рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рдЖрджि рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдХुрд▓ релреореирен рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХिрдпे। рдЪुрдиाрд╡ рдЕрднिрдпाрди рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЙрди्рд╣ोंрдиे реирем рдоाрд░्рдЪ реирежрезрек рдХो рдоां рд╡ैрд╖्рдгो рджेрд╡ी рдХे рдЖрд╢ीрд░्рд╡ाрдж рдХे рд╕ाрде рдЬрдо्рдоू рд╕े рдХी рдФрд░ рд╕рдоाрдкрди рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे рдХी рдЬрди्рдорднूрдоि рдмрд▓िрдпा рдоें рдХिрдпा। рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рднाрд░рдд рдХी рдЬрдирддा рдиे рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рдЪुрдиाрд╡ рдк्рд░рдЪाрд░ рджेрдЦा।[83] рдпрд╣ी рдирд╣ीं, рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे реирежрезрек рдХे рдЪुрдиाрд╡ों рдоें рдЕрднूрддрдкूрд░्рд╡ рд╕рдлрд▓рддा рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी।

рдкрд░िрдгाрдо

рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдЬрд╣ाँ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬрдирддांрдд्рд░िрдХ рдЧрдардмंрдзрди рейрейрем рд╕ीрдЯें рдЬीрддрдХрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़े рд╕ंрд╕рджीрдп рджрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ा рд╡рд╣ीं рдЕрдХेрд▓े рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдиे реиреореи рд╕ीрдЯों рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी। рдХाँрдЧ्рд░ेрд╕ рдХेрд╡рд▓ рекрек рд╕ीрдЯों рдкрд░ рд╕िрдордЯ рдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдпी рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЧрдардмंрдзрди рдХो рдХेрд╡рд▓ релреп рд╕ीрдЯों рд╕े рд╣ी рд╕рди्рддोрд╖ рдХрд░рдиा рдкрдб़ा।[7] рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░ рднाрд░рдд рдоें рдЬрди्рдо рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ैं рдЬो рд╕рди реирежрежрез рд╕े реирежрезрек рддрдХ рд▓рдЧрднрдЧ резрей рд╕ाрд▓ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे резрекрд╡ें рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рд░рд╣े рдФрд░ рднाрд░рддрдХे резрекрд╡ें рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдмрдиे।
рдПрдХ рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рддрде्рдп рдпрд╣ рднी рд╣ै рдХि рдиेрддा-рдк्рд░рддिрдкрдХ्рд╖ рдХे рдЪुрдиाрд╡ рд╣ेрддु рд╡िрдкрдХ्рд╖ рдХो рдПрдХрдЬुрдЯ рд╣ोрдиा рдкрдб़ेрдЧा рдХ्рдпोंрдХि рдХिрд╕ी рднी рдПрдХ рджрд▓ рдиे рдХुрд▓ рд▓ोрдХрд╕рднा рд╕ीрдЯों рдХे резреж рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХा рдЖँрдХрдб़ा рд╣ी рдирд╣ीं рдЫुрдЖ।

рднाрдЬрдкा рд╕ंрд╕рджीрдп рджрд▓ рдХे рдиेрддा рдиिрд░्рд╡ाрдЪिрдд

реиреж рдордИ реирежрезрек рдХो рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдоें рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдпोрдЬिрдд рднाрдЬрдкा рд╕ंрд╕рджीрдп рджрд▓ рдПрд╡ं рд╕рд╣рдпोрдЧी рджрд▓ों рдХी рдПрдХ рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдмैрдардХ рдоें рдЬрдм рд▓ोрдЧ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рд░рд╣े рдеे рддो рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдХो рдаीрдХ рд╡ैрд╕े рд╣ी рдЬрдоीрди рдкрд░ рдЭुрдХрдХрд░ рдк्рд░рдгाрдо рдХिрдпा рдЬैрд╕े рдХिрд╕ी рдкрд╡िрдд्рд░ рдорди्рджिрд░ рдоें рд╢्рд░рдж्рдзाрд▓ु рдк्рд░рдгाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕ंрд╕рдж рднрд╡рди рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдРрд╕ा рдХрд░рдХे рд╕рдорд╕्рдд рд╕ांрд╕рджों рдХे рд▓िрдпे рдЙрджाрд╣рд░рдг рдкेрд╢ рдХिрдпा। рдмैрдардХ рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рд╕рд░्рд╡рд╕рдо्рдорддि рд╕े рди рдХेрд╡рд▓ рднाрдЬрдкा рд╕ंрд╕рджीрдп рджрд▓ рдЕрдкिрддु рдПрдирдбीрдП рдХा рднी рдиेрддा рдЪुрдиा рдЧрдпा। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиे рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рднाрд░рдд рдХा резрелрд╡ाँ рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рдЖрд╢рдп рдХा рд╡िрдзिрд╡рдд рдкрдд्рд░ рд╕ौंрдкा। рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рд╕ोрдорд╡ाрд░ реирем рдордИ реирежрезрек рдХो рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдкрдж рдХी рд╢рдкрде рд▓ी।[3]

рд╡рдбोрджрд░ा рд╕ीрдЯ рд╕े рдЗрд╕्рддीрдл़ा рджिрдпा

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे реирежрезрек рдХे рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрди्рддрд░ рд╕े рдЬीрддी рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХी рд╡рдбोрджрд░ा рд╕ीрдЯ рд╕े рдЗрд╕्рддीрдл़ा рджेрдХрд░ рд╕ंрд╕рдж рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рд╕ीрдЯ рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рдиे рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдХिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि рд╡рд╣ рдЧंрдЧा рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рд╕ाрде рдЗрд╕ рдк्рд░ाрдЪीрди рдирдЧрд░ी рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░ेंрдЧे।[84]

рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें

реирежрезрек рдХे рд▓ोрдХрд╕рднा рдЪुрдиाрд╡ рдоें рдЬीрдд рдХे рдмाрдж рдоोрджी рдЕрдкрдиी рдоाँ рд╕े рдоिрд▓рдиे рдЧрдП।

рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг рд╕рдоाрд░ोрд╣

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХा реирем рдордИ реирежрезрек рд╕े рднाрд░рдд рдХे резрелрд╡ें рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рднрд╡рди рдХे рдк्рд░ांрдЧрдг рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ।[85] рдоोрджी рдХे рд╕ाрде рекрел рдЕрди्рдп рдорди्рдд्рд░िрдпों рдиे рднी рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдкрдж рдФрд░ рдЧोрдкрдиीрдпрддा рдХी рд╢рдкрде рд▓ी।[86]рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рд╕рд╣िрдд рдХुрд▓ рекрем рдоें рд╕े рейрем рдорди्рдд्рд░िрдпों рдиे рд╣िрди्рджी рдоें рдЬрдмрдХि резреж рдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ़ी рдоें рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी।[87] рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рд╡िрднिрди्рди рд░ाрдЬ्рдпों рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкाрд░्рдЯिрдпों рдХे рдк्рд░рдоुрдЦों рд╕рд╣िрдд рд╕ाрд░्рдХ рджेрд╢ों рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ाрдз्рдпрдХ्рд╖ों рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।[88][89]рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рд░ाрдЬрдирдпिрдХ рдХूрдЯрдиीрддि рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рджेрдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╕ाрд░्рдХ рджेрд╢ों рдХे рдЬिрди рдк्рд░рдоुрдЦों рдиे рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा рдЙрдирдХे рдиाрдо рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं।[90]
рдСрд▓ рдЗрдг्рдбिрдпा рдЕрди्рдиा рдж्рд░рд╡िрдб़ рдоुрдиेрдд्рд░ рдХрдб़рдЧрдо (рдЕрди्рдиा рдж्рд░рдоुрдХ) рдФрд░ рд░ाрдЬрдЧ рдХा рдШрдЯрдХ рджрд▓ рдорд░ुрдорд▓ाрд░्рдЪी рдж्рд░рд╡िрдб़ рдоुрдиेрдд्рд░ рдХрдЭрдЧрдо(рдПрдордбीрдПрдордХे) рдиेрддाрдУं рдиे рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╢्рд░ीрд▓ंрдХाрдИ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рдлैрд╕рд▓े рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХी।[101][102] рдПрдордбीрдПрдордХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ाрдЗрдХो рдиे рдоोрджी рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी рдФрд░ рдиिрдоंрдд्рд░рдг рдХा рдлैрд╕рд▓ा рдмрджрд▓рд╡ाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЬрдмрдХि рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдиेрддा рднी рдПрдордбीрдПрдордХे рдФрд░ рдЕрди्рдиा рдж्рд░рдоुрдХ рдЖрдоंрдд्рд░рдг рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░ рд░рд╣े рдеे।[103] рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा рдФрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдиे рднाрд░рддीрдп рдордЫुрд╡ाрд░ों рдХो рд░िрд╣ा рдХिрдпा। рдоोрджी рдиे рд╢рдкрде рдЧ्рд░рд╣рдг рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рджेрд╢ों рдХे рдЗрд╕ рдХрджрдо рдХा рд╕्рд╡ाрдЧрдд рдХिрдпा।[104]
рдЗрд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рднाрд░рдд рдХे рд╕рднी рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░िрдпों рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрдирдоें рд╕े рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ीрд╕िрдж्рдзाрд░рдоैрдпा (рдХांрдЧ्рд░ेрд╕) рдФрд░ рдХेрд░рд▓ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ीрдЙрдо्рдорди рдЪांрдбी(рдХांрдЧ्рд░ेрд╕) рдиे рднाрдЧ рд▓ेрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджिрдпा।[105] рднाрдЬрдкा рдФрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдмाрдж рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ीрдЯों рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХी рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдЬрдпрд▓рд▓िрддा рдиे рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рднाрдЧ рди рд▓ेрдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдЬрдмрдХि рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ीрдордорддा рдмрдирд░्рдЬी рдиे рдЕрдкрдиी рдЬрдЧрд╣ рдоुрдХुрд▓ рд░ॉрдп рдФрд░ рдЕрдоिрдд рдоिрд╢्рд░ा рдХो рднेрдЬрдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा।[106][107]
рд╡рдб़ोрджрд░ा рдХे рдПрдХ рдЪाрдп рд╡िрдХ्рд░ेрддा рдХिрд░рдг рдорд╣िрджा, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоोрджी рдХी рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдХी рдеी, рдХो рднी рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЖрдорди्рдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЕрд▓рд╡рдд्рддा рдоोрджी рдХी рдоाँ рд╣ीрд░ाрдмेрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рддीрди рднाрдИ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдП, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдШрд░ рдоें рд╣ी рдЯीрд╡ी рдкрд░ рд▓ाрдЗрд╡ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рджेрдЦा।[108]

рднाрд░рддीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрдкाрдп

рд╡िрд╢्рд╡ рдЖрд░्рдеिрдХ рдоंрдЪ рдкрд░ рднाрд╖рдг рджेрддे рд╣ुрдП рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी

рднाрд░рдд рдХे рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдмрди्рдз

рдм्рд░िрдХ्рд╕ (BRICS) рдХे рдЕрди्рдп рдиेрддाрдУं рдХे рд╕ाрде рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी

рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी

рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрд╡ं рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा

рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдмрдирдиे рдХे рдмाрдж 2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2014 рдХो рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे рджेрд╢ рдоें рд╕ाрдл-рд╕рдлाрдИ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднाрд░рдд рдЕрднिрдпाрди рдХा рд╢ुрднाрд░рдо्рдн рдХिрдпा। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдкिрдЫрд▓े рд╕ाрдвे рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдоोрджी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдХрдИ рдРрд╕ी рдкрд╣рд▓ें рдХी рдЬिрдирдХी рдЬрдирддा рдХे рдмीрдЪ рдЦूрдм рдЪрд░्рдЪा рд░рд╣ी। рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рднाрд░рдд рдЕрднिрдпाрди рднी рдРрд╕ी рд╣ी рдкрд╣рд▓ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ैं। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЬाрдЧрд░ुрдХрддा рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рдлाрдИ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХрджрдо рдЙрдаाрдП। рджेрд╢ рдХो рдЦुрд▓े рдоें рд╢ौрдЪ рдоुрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рднी рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рдк्рд░рдЪाрд░ рдХिрдпा। рд╕ाрде рд╣ी рджेрд╢ рднрд░ рдоें рд╢ौрдЪाрд▓рдпों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рднी рдХрд░ाрдпा рдЧрдпा। рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рджेрд╢ рдоें рд╕ाрдл рд╕рдлाрдИ рдХे рдЦрд░्рдЪ рдХो рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднाрд░рдд рдЪुंрдЧी (рд╕ेрд╕) рдХी рднी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी।
рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднाрд░рдд рдоिрд╢рди рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдЧांрдзी рдЬी рдХा рдЪрд╢्рдоा рд░рдЦा рдЧрдпा рдФрд░ рд╕ाрде рдоें рдПрдХ 'рдПрдХ рдХрджрдо рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХी рдУрд░' рдЯैрдЧ рд▓ाрдЗрди рднी рд░рдЦी рдЧрдИ।
рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднाрд░рдд рдЕрднिрдпाрди рдХे рд╕рдлрд▓ рдХाрд░्рдпाрди्рд╡рдпрди рд╣ेрддु рднाрд░рдд рдХे рд╕рднी рдиाрдЧрд░िрдХों рд╕े рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी। рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдкांрдЪ рд╡рд░्рд╖ рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднाрд░рдд рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рд╣ै рддाрдХि рдмाрдкू рдХी 150рд╡ीं рдЬрдпंрддी рдХो рдЗрд╕ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдпा рдЬा рд╕рдХे। рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднाрд░рдд рдЕрднिрдпाрди рд╕рдлाрдИ рдХрд░рдиे рдХी рджिрд╢ा рдоें рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ 100 рдШंрдЯे рдХे рд╢्рд░рдорджाрди рдХे рд▓िрдП рд▓ोрдЧों рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рдоृрджुрд▓ा рд╕िрди्‍рд╣ा, рд╕рдЪिрди рддेंрджुрд▓рдХрд░, рдмाрдмा рд░ाрдорджेрд╡, рд╢рд╢ि рдерд░ूрд░, рдЕрдиिрд▓ рдЕрдо्‍рдмाрдиी, рдХрдорд▓ рд╣рд╕рди, рд╕рд▓рдоाрди рдЦाрди, рдк्рд░िрдпंрдХा рдЪोрдкрдб़ा рдФрд░ рддाрд░рдХ рдоेрд╣рддा рдХा рдЙрд▓्‍рдЯा рдЪрд╢्‍рдоा рдХी рдЯीрдо рдЬैрд╕ी рдиौ рдиाрдордЪीрди рд╣рд╕्рддिрдпों рдХो рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдХि рд╡े рднी рд╕्‍рд╡рдЪ्‍рдЫ рднाрд░рдд рдЕрднिрдпाрди рдоें рдЕрдкрдиा рд╕рд╣рдпोрдЧ рдк्рд░рджाрди рдХрд░ें। рд▓ोрдЧों рд╕े рдХрд╣ा рдЧрдпा рдХि рд╡े рд╕рдлाрдИ рдЕрднिрдпाрдиों рдХी рддрд╕्‍рд╡ीрд░ें рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рд╕ाрдЭा рдХрд░ें рдФрд░ рдЕрди्‍рдп рдиौ рд▓ोрдЧों рдХो рднी рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдЬोрдб़ें рддाрдХि рдпрд╣ рдПрдХ рд╢ृंрдЦрд▓ा рдмрди рдЬाрдП। рдЖрдо рдЬрдирддा рдХो рднी рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкрд░ рд╣ैрд╢ рдЯैрдЧ #MyCleanIndia рд▓िрдЦрдХрд░ рдЕрдкрдиे рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХो рд╕ाрдЭा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा।
рдПрдХ рдХрджрдо рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХी рдУрд░ : рдоोрджी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдПрдХ рдРрд╕ा рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рд╕рд╣рдпोрдЧाрдд्рдордХ рдоंрдЪ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рд╣ै рдЬो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡्рдпाрдкी рдЖंрджोрд▓рди рдХी рд╕рдлрд▓рддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рдоंрдЪ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдиाрдЧрд░िрдХों рдФрд░ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рдЕрднिрдпाрди рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि, рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрд╕्рдеा рдпा рдиिрдЬी рд╕ंрдЧрдарди рдЕрднिрдпाрди рдоें рднाрдЧ рд▓े рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рдЙрдирдХे рджैрдиिрдХ рдХाрд░्рдпों рдоें рд╕े рдХुрдЫ рдШंрдЯे рдиिрдХाрд▓рдХрд░ рднाрд░рдд рдоें рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рд╕ंрдмंрдзी рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рд╣ी рд╕ेрд╡ा : рдк्рд░рдзाрдирдорди्рдд्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдиे 15 рд╕िрддрдо्рдмрд░ реирежрезрео рдХो 'рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рд╣ी рд╕ेрд╡ा' рдЕрднिрдпाрди рдЖрд░рдо्рдн рдХिрдпा рдФрд░ рдЬрди-рдоाрдирд╕ рдХो рдЗрд╕рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХा рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкिрддा рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧाँрдзी рдХे 150 рдЬрдпंрддी рд╡рд░्рд╖ рдХे рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╕े рдкрд╣рд▓े 15 рд╕िрддрдо्рдмрд░ рд╕े 2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рддрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рд╣ी рд╕ेрд╡ा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рдмрдб़े рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдоोрджी рдиे рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╡рд░्рдЧों рдХे рдХрд░ीрдм 2000 рд▓ोрдЧों рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦ рдХрд░ рдЗрд╕ рд╕рдлाрдИ рдЕрднिрдпाрди рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा, рддाрдХि рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХो рд╕рдлрд▓ рдмрдиाрдпा рдЬा рд╕рдХे।

рд░рдХ्рд╖ा рдиीрддि

рдоोрджी рдХे рд╕ाрде рдЗрдЬрд░ाрдЗрд▓ рдХे резрежрд╡ें рдк्рд░ेрд╕िрдбेрди्рдЯ рддрдеा рд░рдХ्рд╖ाрдмрд▓ों рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ
рднाрд░рддीрдп рд╕рд╢рд╕्рдд्рд░ рдмрд▓ों рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдмрдиाрдиे рдПрд╡ं рдЙрдирдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдоोрджी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рд╡ाрд▓ी рдирдИ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд░рдХ्рд╖ा рдкрд░ рдЦрд░्рдЪ рдХो рдмрдв़ा рджिрдпा рд╣ै। рд╕рди реирежрезрел рдоें рд░рдХ्рд╖ा рдмрдЬрдЯ резрез% рдмрдв़ा рджिрдпा рдЧрдпा। рд╕िрддрдо्рдмрд░ реирежрезрел рдоें рдЙрдирдХी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╕рдоाрди рд░ैंрдХ рд╕рдоाрди рдкेंрд╢рди (рд╡рди рд░ैंрдХ рд╡рди рдкेрди्рд╢рди) рдХी рдмрд╣ुрдд рд▓рдо्рдмे рд╕рдордп рд╕े рдХी рдЬा рд░рд╣ी рдоाँрдЧ рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा।
рдоोрджी рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкूрд░्рд╡ोрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдХे рдиाрдЧा рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХे рд╕ाрде рд╢ाрди्рддि рд╕рдордЭौрддा рдХिрдпा рдЬिрд╕рд╕े резрепрелреж рдХे рджрд╢рдХ рд╕े рдЪрд▓ा рдЖ рд░рд╣ा рдиाрдЧा рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдиिрдХрд▓ рд╕рдХे।

рдШрд░ेрд▓ू рдиीрддि

рдЖрдордЬрди рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХी рдоोрджी рдХी рдкрд╣рд▓

резрел рдЕрдЧрд╕्рдд реирежрезреп рдХो рд╕्рдХूрд▓ी рдмрдЪ्рдЪों рд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ुрдП
режрез рджिрд╕рдо्рдмрд░ реирежрезрек рдХो рдХोрд╣िрдоा рдоें рдПрдХ рдЙрдд्рд╕рд╡ рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी। рдиाрдЧाрд▓ैрдг्рдб рдХे рдоुрдЦ्рдпрдорди्рдд्рд░ी рдЯी рдЖрд░ рдЬेрд▓िрдпाрдЩ рднी рдоंрдЪ рдкрд░ рджिрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं।
рджेрд╢ рдХी рдЖрдо рдЬрдирддा рдХी рдмाрдд рдЬाрдиे рдФрд░ рдЙрди рддрдХ рдЕрдкрдиी рдмाрдд рдкрд╣ुंрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे 'рдорди рдХी рдмाрдд' рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी। рдЗрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдоोрджी рдиे рд▓ोрдЧों рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдЬाрдирдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдФрд░ рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд▓ोрдЧों рд╕े рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдЕрднिрдпाрди рд╕рд╣िрдд рд╡िрднिрди्рди рдпोрдЬрдиाрдУं рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХी рдЕрдкीрд▓ рдХी।[109]

рдЕрди्рдп

  • ренреж рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЙрдо्рд░ рдХे рд╕ांрд╕рджों рдПрд╡ं рд╡िрдзाрдпрдХों рдХो рдоंрдд्рд░िрдкрдж рди рджेрдиे рдХा рдХрдб़ा рдиिрд░्рдгрдп

рдЧ्рд░рди्рде

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХे рдмाрд░े рдоें

  • рдХुрд╢рд▓ рд╕ाрд░рдеी рдирд░ंрдж्рд░ рдоोрджी (рд▓ेрдЦрдХ - рдбॉ. рднрдЧрд╡ाрди рдЕंрдЬрдиीрдХрд░)
  • рджूрд░рдж्рд░рд╖्рдЯा рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी (рдкंрдХрдЬ рдХुрдоाрд░) (рд╣िंрджी)
  • рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕рдлрд░ (рддेрдЬрдкाрд▓ рд╕िंрд╣ рдзाрдоा)(рд╣िंрджी)
  • рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी - рдПрдХ рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рдХ рдиेрддृрдд्рд╡ (рд▓ेрдЦрдХ - рдбॉ. рд░рд╡िрдХांрдд рдкाрдЧрдиीрд╕, рд╢рд╢िрдХрд▓ा рдЙрдкाрдз्рдпे)
  • рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी - рдПрдХ рдЭंрдЭाрд╡ाрдд (рд▓ेрдЦрдХ - рдбॉ. рджाрдоोрджрд░)
  • Narendra Modi : The Man The Times (рд▓ेрдЦрдХ : рдиिрд▓ंрдЬрди рдоुрдЦोрдкाрдз्рдпाрдп)
  • Modi's World : Expanding Sphere of Influence (рд▓ेрдЦрдХ : рд╕ी. рд░ाрдЬा рдоोрд╣рди)
  • рд╕्рдкीрдХिंрдЧ рдж рдоोрджी рд╡े (рд▓ेрдЦрдХ рд╡िрд░ेंрджрд░ рдХрдкूрд░)
  • рд╕्рд╡рдк्рдиेрд░ рдлेрд░ाрд╡ाрд▓ा (рдмंрдЧाрд▓ी, рд▓ेрдЦрдХ : рдкрдд्рд░рдХाрд░ рд╕ुрдЬिрдд рд░ॉрдп)
  • рдирд░ेрди्рдж्рд░ाрдпрдг - рд╡्рдпрдХ्рддी рддे рд╕рдорд╖्рдЯी, рдПрдХ рдЖрдХрд▓рди (рдоूрд│ рдорд░ाрдаी. рд▓ेрдЦрдХ рдбॉ. рдЧिрд░ीрд╢ рджाрдмрдХे)
  • рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी : рдПрдХा рдХрд░्рдордпोрдЧ्рдпाрдЪी рд╕ंрдШрд░्рд╖рдЧाрдеा (рд▓ेрдЦрдХ - рд╡िрдиाрдпрдХ рдЖंрдмेрдХрд░)
  • рдоोрджीрдЪ рдХा? (рд▓ेрдЦрдХ рднाрдК рддोрд░рд╕ेрдХрд░)- рдоोрд░рдпा рдк्рд░рдХाрд╢рди

рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЪिрдд

  • рд╕ेрддुрдмрди्рдз - рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡рдпंрд╕ेрд╡рдХ рд╕ंрдШ рдХे рдиेрддा рд▓рдХ्рд╖्рдордгрд░ाрд╡ рдЗрдиाрдорджाрд░ рдХी рдЬीрд╡рдиी рдХे рд╕рд╣рд▓ेрдЦрдХ (реирежрежрез рдоें)
  • рдЖँрдЦ рдЖ рдзрди्рдп рдЫे (рдЧुрдЬрд░ाрддी рдХрд╡िрддाрдПँ)
  • рдХрд░्рдордпोрдЧ
  • рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдоें рдЧुрдЬрд░ाрдд (рд╣िंрджी)
  • рдПрдХ рднाрд░рдд рд╢्рд░ेрд╖्рда рднाрд░рдд (рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХे рднाрд╖рдгों рдХा рд╕ंрдХрд▓рди ; рд╕ंрдкाрджрдХ рдк्рд░рджीрдк рдкंрдбिрдд)
  • рдЬ्рдпोрддिрдкुंрдЬ (рдЖрдд्рдордХрдерди - рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी)
  • рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдорд░рд╕рддा (рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдХे рд▓ेрдЦों рдХा рд╕ंрдХрд▓рди)
  • рдПрдХ्рдЬाрдо рд╡ॉрд░िрдпрд░्рд╕ (рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी)

рд╕рдо्рдоाрди рдФрд░ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░

рдЕрдм्рджुрд▓рдЕрдЬ़ीрдЬ़ рдЕрд▓ рд╕рдКрдж рдХे рдЖрджेрд╢ рдХा рдкрджрдХ
  • рдлрд░рд╡рд░ी 2019 рд╕िрдпोрд▓ рд╢ांрддि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░
рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рд╢ुрдХ्рд░рд╡ाрд░ рдХो рджрдХ्рд╖िрдг рдХोрд░िрдпा рдоें рд╕िрдпोрд▓ рд╢ांрддि рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ 2018 рд╕े рдирд╡ाрдЬा рдЧрдпा। рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдХो рдкाрдиेрд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓े рднाрд░рддीрдп рдФрд░ рдЪौрджрд╣рд╡ें рд╡्рдпрдХ्рддि рд╣ैं।
  • рдЕрдк्рд░ैрд▓ реирежрезрем рдоें рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рд╕рдЙрджी рдЕрд░рдм рдХे рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕рдо्рдоाрди 'рдЕрдм्рджुрд▓рдЕрдЬीрдЬ рдЕрд▓ рд╕рдКрдж рдХे рдЖрджेрд╢' (The Order of Abdulaziz Al Saud) рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпे рдЧрдпे рд╣ैं।[110][111]
  • рд╕िрддрдо्рдмрд░ реирежрезрео : ' рдЪैंрдкिрдпंрд╕ рдСрдл рдж рдЕрд░्рде рдЕрд╡ाрд░्рдб ' -- рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджी рдХो рдпрд╣ рд╕рдо्рдоाрди рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ौрд░ рдЧрдардмंрдзрди рдФрд░ рдПрдХ рд╣ी рдмाрд░ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рд╕े рджेрд╢ рдХो рдоुрдХ्рдд рдХрд░ाрдиे рдХे рд╕ंрдХрд▓्рдк рдХे рд▓िрдП рджिрдпा рдЧрдпा। [113]
рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдиे рдПрдХ рдмрдпाрди рдЬाрд░ी рдХрд░ рдХрд╣ा рд╣ै рдХि-
  • рек рдЕрдк्рд░ैрд▓, реирежрезреп :  рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЕрд░рдм рдЕрдоीрд░ाрдд рдиे рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХा 'рдСрд░्рдбрд░ рдСрдл рдЬрдпेрдж' рдиाрдордХ рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдиाрдЧрд░िрдХ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा।
  • резреи рдЕрдк्рд░ैрд▓, реирежрезреп : рд░ूрд╕ рдиे рдЕрдкрдиे рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕рдо्рдоाрди 'рд╕ेंрдЯ рдРрдг्рдб्рд░ू рдСрд░्рдбрд░' рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдХिрдпा।[114]

Comments

Popular posts from this blog

Up board exam 2021 important questions

  UP Board Exam 2021: рдмोрд░्рдб рдПрдЧ्рдЬाрдо рдХी рдЙрд▓्рдЯी рдЧिрдирддी рд╢ुрд░ू, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЕрдЪ्рдЫे рдЕंрдХ рдкाрдиे рдХे рдпे рд╣ैं рдЦाрд╕ рдЯिрдк्рд╕ Media Solution Initiative  Updated Fri, 19 Mar 2021 05:16 PM IST рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди       up board  - рдлोрдЯो : Amar Ujala Graphics рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдоुрдХ्рдд рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рд▓िрдП рдЕрдорд░ рдЙрдЬाрд▓ा рдк्рд▓рд╕ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрдиें Subscribe Now рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж (UPMSP) рдиे 2021 рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдкुрдЦ्рддा рдЗंрддрдЬाрдо рдХрд░ рд▓िрдП рд╣ैं। рдмोрд░्рдб рдХी рдУрд░ рд╕े рдЗрди рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп рд╕ाрд░рдгी рднी рдЬाрд░ी рдХрд░ рджी рдЧрдИ  рд╣ै। рдпрджि  рдХिрд╕ी рднी рдЫाрдд्рд░ рдХो рдбेрдЯрд╢ीрдЯ рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкाрдИ рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ोрдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं  рд╣ै। рд╡рд╣ рдпूрдкी рдмोрд░्рдб рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ https://upmsp.edu.in/ рдкрд░ рдЬाрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдбेрдЯрд╢ीрдЯ рдХो рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдПрд╡ं рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░िंрдЯ рднी рдХрд░ рд▓ें। рдпूрдкी рдмोрд░्рдб 10рд╡ीं рдПрдЧ्рдЬाрдо рдоें рдоैрде्рд╕ рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╕ाрде рдкрдв़ाрдИ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рд▓िрд╕्рдЯ рдХो рднी рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдбेрдЯрд╢ीрдЯ рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рдж рдорджрджрдЧाрд░ рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧी।  рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рддाрд░ीрдЦ рдкेрдкрд░   рдХा   рдиाрдо 24/04/2021 рд╣िрди्рджी  28/04/2021 рдЪिрдд्рд░...

Stomach problems

Stomach Disorders, Pain and Gas: рдкेрдЯ рдоें рдЧैрд╕, рдЬрд▓рди рдпा рдбाрдЗрдЬेрд╢рди рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣рд░ рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдХा рдЗрд▓ाрдЬ рд╣ैं рдпे 7 рдЪीрдЬें... NDTV Food Hindi |  Updated: Mar 01, 2019 13:42 IST Digestive Problems and How to End Them:  рдмाрд╣рд░ рдХा рдЦाрдиा рдФрд░ рдлाрд╕्рдЯрдлूрдб  рдЖрдЬрдХрд▓ рдХी рдЬीрд╡рдирд╢ैрд▓ी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं, рдЬो рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХी рдкाрдЪрди рдХ्рд░िрдпा рдкрд░ рдмुрд░ा рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рддे рд╣ैं. рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдХрдо рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╣ी  рд╕ौंрдл ,  рдЕрджрд░рдХ ,  рджрд╣ी  рдФрд░  рдкрдкीрддा  рдЖрджि рдЦाрдиे рд╕े рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै. рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рднी рдкेрдЯ рдоें рдЧैрд╕ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рддрд▓ाрд╢ рд░рд╣े рд╣ैं. рдкेрдЯ рдХी рдЧैрд╕ рдХो рдЬрдб़ рд╕े рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдкाрдп рдЖрдк рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं рдпा рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрдк рдЧैрд╕ рдХी рдЯेрдмрд▓ेрдЯ рд▓ेрддे рд╣ैं, рддो рдЖрдкрдХो рдЧैрд╕ рднрдЧाрдиे рдХे рдШрд░ेрд▓ू рдЙрдкाрдп рдХрд░рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ै. рдкेрдЯ рдХी рдЧैрд╕ рдХो рдЧैрд╕ рдЬрдб़ рд╕े рдЦрдд्рдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рджрд╡ा рдпा рдкेрдЯ рдоें рдЧैрд╕ рдмрдирдиे рдХी рджрд╡ा рд▓ेрдиे рдХे рдмрдЬाрдП рдЕрдкрдиाрдПं рдХुрдЫ  рдШрд░ेрд▓ू рдиुрд╕्рдЦे. ..рдкोрд╖рдг рдФрд░ рдЖрд╣ाрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдирдоाрдоी рдЕрдЧ्рд░рд╡ाрд▓ рдФрд░ 'рдлिрдЯрдкाрд╕' рдХी рдкोрд╖рдг рдФрд░ рдЖрд╣ाрд░ рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рдоेрд╣рд░ рд░ाрдЬрдкूрдд рдиे рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдХुрдЫ рддрдд्рд╡ों рдХी рд╕ूрдЪी рдмрдиाрдИ рд╣ै. рд░рд╕ोрдИ рдоें рдоौрдЬूрдж рдХрдИ рдЪीрдЬें рдРрд╕ी...

рд╕ाрд╡рдзाрдиी: рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рднूрд▓рдХрд░ рднी рдиा рдХрд░ें рдпे рд╕ाрдд рдЧрд▓рддी, рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬेрд▓

  рд╕ाрд╡рдзाрдиी: рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рднूрд▓рдХрд░ рднी рдиा рдХрд░ें рдпे рд╕ाрдд рдЧрд▓рддी, рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЬेрд▓ рдЯेрдХ рдбेрд╕्рдХ, рдЕрдорд░ рдЙрдЬाрд▓ा, рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी  Updated Sat, 27 Mar 2021 01:39 PM IST       рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди 1  of 8 7 mistakes on WhatsApp  - рдлोрдЯो : amarujala рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдоुрдХ्рдд рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рд▓िрдП рдЕрдорд░ рдЙрдЬाрд▓ा рдк्рд▓рд╕ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдмрдиें Subscribe Now рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдПрдХ рдРрд╕ा рдЗंрд╕्рдЯैंрдЯ рдоैрд╕ेрдЬिंрдЧ рдПрдк рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рд▓ोрдЧ рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдирдИ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрд╕ी рдкॉрд▓िрд╕ी рдХे рдмाрдж рд╕े рдХंрдкрдиी рдХो рдеोрдб़ा рдиुрдХрд╕ाрди рд╣ुрдЖ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдпूрдЬрд░्рд╕ рдмेрд╕ рдкрд░ рдХुрдЫ рдЬ्рдпाрджा рдлрд░्рдХ рдирд╣ीं рдкрдб़ा рд╣ै। рдЖрдк рдоें рд╕े рдХрдИ рд▓ोрдЧ рд╣ोंрдЧे рдЬो рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ोंрдЧे। рдРрд╕े рдоें рдЖрдк рд▓ोрдЧ рддрдоाрдо рддрд░рд╣ рдХे рдлोрдЯो-рд╡ीрдбिрдпो рдФрд░ рдоैрд╕ेрдЬ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рднेрдЬрддे рд╣ोंрдЧे, рд▓ेрдХिрди рдЗрди рд╕рдмрдХे рдмीрдЪ рдЖрдк рдХрдИ рдмाрд░ рдЕрдирдЬाрдиे рдоें рдмрдб़ी рдЧрд▓рддिрдпां рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬो рдЖрдкрдХो рдЬेрд▓ рдХी рд╣рд╡ा рднी рдЦिрд▓ा рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЖрдЬ рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдЗрд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдоें рдпрд╣ी рдмрддाрдПंрдЧे рдХि рд╡्рд╣ाрдЯ्рд╕рдПрдк рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдХिрди-рдХिрди рдмाрддों рдХा рдЦ्рдпाрд▓ рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди 2  of 8 porn  - рдлोрдЯो : рд╕ांрдХेрддिрдХ рдЪिрдд्рд░ рдкॉрд░्рди рдХ्рд▓िрдХ рд╢ेрдпрд░ рдХрд░рдиा рдкॉрд░्рди рдХो рд▓ेрдХрд░ рдкुрд▓िрд╕ рдХाрдлी рд╢рдЦ्рдд рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рдпрджि рдЖрдк рд╡्рд╣...

UP Board Date Sheet 2021 : рдпूрдкी рдмोрд░्рдб рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рд╡ рдЗंрдЯрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं рдЕрдм 8 рдордИ рд╕े, рджेрдЦें рдирдИ рдбेрдЯрд╢ीрдЯ

  UP Board Date Sheet 2021 : рдпूрдкी рдмोрд░्рдб рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рд╡ рдЗंрдЯрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं рдЕрдм 8 рдордИ рд╕े, рджेрдЦें рдирдИ рдбेрдЯрд╢ीрдЯ рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ंрд╡ाрджрджाрддा , рдк्рд░рдпाрдЧрд░ाрдЬ Last Modified: Wed, Apr 07 2021. 20:44 PM IST     UP Board Date Sheet 2021 :  рдпूрдкी рдмोрд░्рдб рдХी рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдоीрдбिрдПрдЯ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЕрдм 8 рд╕े 28 рдордИ рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдЧी। рдкंрдЪाрдпрдд рдЪुрдиाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд╢ाрд╕рди рдиे рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдкूрд░्рд╡ рдоें 10 рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдШोрд╖िрдд рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें 24 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рд╕े рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдеी। рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рдПрд╡ं рдЗंрдЯрд░рдоीрдбिрдПрдЯ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं рдЕрдм рдПрдХ рд╕ाрде 8 рдордИ рд╢рдиिрд╡ाрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोंрдЧी। 10рд╡ीं рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 12 рдХाрд░्рдп рджिрд╡рд╕ों рдоें рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ोрдХрд░ 25 рдордИ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдЧी। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ 12рд╡ीं рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 15 рдХाрд░्рдп рджिрд╡рд╕ों рдоें рд╕рдо्рдкрди्рди рд╣ोрдХрд░ 28 рдордИ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдЧी। рд╕рдЪिрд╡ рдпूрдкी рдмोрд░्рдб рджिрд╡्рдпрдХांрдд рд╢ुрдХ्рд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдирдХрд▓ рд╡िрд╣ीрди рдПрд╡ं рд╢ुрдЪिрддाрдкूрд░्рдг рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рдЖрдпोрдЬрди рдХрд░ाрдП рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░िрдпां рдкूрд░्рдг рдХिрдП рдЬाрдиे рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рд╕рднी рдоंрдбрд▓ीрдп рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдиिрджेрд╢рдХों рдПрд╡ं рдЬिрд▓ा рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдиिрд░ीрдХ्рд╖рдХों рдХो рд╢ाрд╕рди рдиे рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рд╣ैं। рдпूрдкी рдмोрд░्рдб рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ (10рд╡ीं) рдХे рдоुрдЦ्рдп рдкेрдкрд░ рд╡ рддाрд░ीрдЦें - ( UP Board High Scho...

рдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें рдкूрд░े рд╕िрдЧ्рдирд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рднी рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै 4G рдХी рд╕्рдкीрдб рд╕े рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рддो рддुрд░ंрдд рдХрд░ें рдпे рдХाрдо

  рдоोрдмाрдЗрд▓ рдоें рдкूрд░े рд╕िрдЧ्рдирд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рднी рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै 4G рдХी рд╕्рдкीрдб рд╕े рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рддो рддुрд░ंрдд рдХрд░ें рдпे рдХाрдо рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХी рдк्рд░ोрдлाрдЗрд▓ рдлोрдЯो рджैрдиिрдХ рдЬाрдЧрд░рдг рдХी рд╣ै рд╕рднी рд▓ोрдЧ 4G рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рд╡ाрд▓े рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрд░ рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдлोрди рдоें рдкूрд░े рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдЖрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж 4G рдХी рд╕्рдкीрдб рд╕े рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै। рддो рдЖрдЬ рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдпрд╣ां рдХुрдЫ рдЯिрдк्рд╕ рджेрдиे рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдХि рдЖрдкрдХे рдмрд╣ुрдд рдХाрдо рдЖрдПंрдЧे। Ajay Verma Sat, 27 Mar 2021 04:20 PM (IST) Facebook Twitter whatsapp рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी, рдЯेрдХ рдбेрд╕्рдХ।  рджेрд╢ рдоें 4G рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдлैрд▓ рдЪुрдХा рд╣ै। рдЕрдм рд╕рднी рд▓ोрдЧ 4G рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рд╡ाрд▓े рд╕्рдоाрд░्рдЯрдлोрди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдХрдИ рдмाрд░ рдРрд╕ा рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдлोрди рдоें рдкूрд░े рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдЖрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж 4G рдХी рд╕्рдкीрдб рд╕े рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдРрд╕े рдоें рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдарддा рд╣ै рдХि рдПंрдб्рд░ाрдЗрдб рдлोрди рдХी рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╕्рдкीрдб рдХो рдХैрд╕े рдмрдв़ाрдпा рдЬाрдП। рддो рдЗрд╕рдХा рдЬрд╡ाрдм рдЖрдкрдХो рд╣рдоाрд░ी рдЗрд╕ рдЦрдмрд░ рдоें рдоिрд▓ेрдЧा। рд╣рдо рдЖрдкрдХो рдпрд╣ां рдХुрдЫ рдЯिрдк्рд╕ рджेंрдЧे, рдЬिрдирдХो рдЕрдкрдиाрдХрд░ рдЖрдк рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХी рд╕्рдкीрдб рдХो рдмрдв़ा рд╕рдХेंрдЧे। APN рдЬрд░ूрд░ рдЪेрдХ рдХрд░ें рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдХी рд╕्рдкीрдб рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП Access Point Network рдпाрдиी APN рдХी рд╕ेрдЯिंрдЧ рдЬрд░ूрд░ рдЪेрдХ рдХрд░ें, рдХ्рдпोंрдХि рд╣ाрдИ рд╕...

UP Board Exam 2021: 8 рдордИ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рд╡ рдЗंрдЯрд░рдоीрдбिрдПрдЯ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं, рдЬрд▓्рдж рдЬाрд░ी рд╣ोрдЧी рдбेрдЯрд╢ीрдЯ

  UP Board Exam 2021: 8 рдордИ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рд╡ рдЗंрдЯрд░рдоीрдбिрдПрдЯ рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं, рдЬрд▓्рдж рдЬाрд░ी рд╣ोрдЧी рдбेрдЯрд╢ीрдЯ UP Board Exams 2021 New Datesheet: рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдХे рд╕ूрдд्рд░ों рдХी рдоाрдиें рддो 8 рдордИ рд╕े рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╢ुрд░ू рдХрд░ाрдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╣ै. рдкрд░िрдХ्рд╖ाрдУं рдХो рдордИ рдоें рд╣ी рд╕ंрдкрди्рди рдХрд░ाрдХрд░ рдЬूрди рдХे рдЕंрдд рддрдХ рдкрд░िрдгाрдо рдШोрд╖िрдд рдХрд░ाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рд╣ै. рдЖрда рдордИ рд╕े рдпूрдкी рдмोрд░्рдб рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХो рдХрд░рд╡ाрдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ NEWS18HINDI LAST UPDATED:  APRIL 6, 2021, 10:19 AM IST рд▓рдЦрдирдК.  рдд्рд░िрд╕्рддрд░ीрдп рдкंрдЪाрдпрдд рдЪुрдиाрд╡ (UP Panchayat Chunav) рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЯाрд▓ी рдЧрдИ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдмोрд░्рдб (UP Madhyamik Shiksha Board) рдХी рдУрд░ рдХрд░ाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ाрдИ рд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рдЗंрдЯрд░рдоीрдбिрдПрдЯ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 2021 (UP Board Exam 2021) рдХा рдЖрдпोрдЬрди 8 рдордИ рд╕े рдХрд░ाрдиे рдЬाрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै. рдоाрдз्рдпрдоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдирдИ рдбेрдЯрд╢ीрдЯ рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдпोрдЧी рдЖрджिрдд्рдпрдиाрде рдХो рднेрдЬा рд╣ैं. рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕े рд╕рд╣рдорддि рдоिрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рдмोрд░्рдб рдПрдЧ्рдЬाрдо рдХी рд╕्рдХीрдо рдЬाрд░ी рдХрд░ рджी рдЬाрдПрдЧी. рдмрддा рджें рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдмोрд░्рдб рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХा рдЖрдпोрдЬрди 24 рдЕрдк्рд░ैрд▓ рд╕े 12 рдордИ рддрдХ рд╣ोрдиा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдкंрдЪाрдпрдд рдЪुрдиाрд╡ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдмोрд░्рдб рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХो рдХुрдЫ рдЕрд░рд╕े рдХे рд▓िрдП рд╕्рдердЧिрдд рдХрд░ рджि...

Suraj pandey

Drone attack

Drone attacks strike major Saudi Aramco facility, oilfield AP  |  Updated: Sep 14, 2019, 15:31 IST AP Smoke is seen following a fire at an Aramco factory in Abqaiq, Saudi Arabia. (Photo: Reuters) HIGHLIGHTS The fires began after the sites were 'targeted by drones,' the interior ministry said in a statement Smoke rose over the skyline and glowing flames could be seen a distance away DUBAI: Drones attacked the world's largest oil processing facility in Saudi Arabia and a major oilfield operated by  Saudi Aramco early on Saturday, the kingdom's interior ministry said, sparking a huge fire at a processor crucial to global energy supplies. Yemen's Houthi rebels have claimed responsibility for the drone attacks. Previously, the also had launched drone assaults deep inside of the kingdom. It wasn't clear if there were any injuries in the attacks, nor what effect it would have on oil production in the kingdom. The attack also likely wil...